Milli Gazete tarafından ücretsiz verilen ‘Frenk mukallitliği ve şapka’ hemen tükendi. Bütün Türkiye’de büyük ilgi gören kitap Atıf Hocan’ın idam nedeni olarak biliniyor. Diğer yandan 2 yıl önce İskilip’e getirilen Atıf Hoca’nın kabri ise hergün ziyaretlere sahne oluyor.

Atıf Hoca’nın Gülbaba mezarlığında bulunan mezarına gruplar halinde ziyaretçiler gelerek okuyorlar. Vatandaşlar mezar çevresinde temizlikte yapıyorlar.

Hatay eski Milletvekili Mehmet Sılay, İstiklal Mahkemeleri’nde ‘Frenk Mukallitliği ve Şapka’ isimli yazdığı kitap yüzünden yargılanıp idam edilen ve yıllardır kayıp olan mezarı bir süre önce bulunup İskilip’e taşınan İskilipli Mehmet Atıf Hoca için hazırlanan anıt mezar projesini, İskilip Belediye Başkanı Numan Sezer’e takdim etti.

Boynumuzun borcu

Hatay eski milletvekili Mehmet Sılay, İskilipli Atıf Hoca’nın yapılacak mezarı için birçok proje teklifi geldiğini ancak İstanbul Mimarlar Odası’ndan Mimar Mehmet İşçi ve Mila Proje Grubu’nun hazırladığı projenin yapılması için kendisine ısrarcı olduklarını söyledi. Anıt mezar projesinin bu topraklarda yıllardır hüküm süren medeniyetin sembolik izlerini taşıdığını söyleyen Sılay, “Proje, Anadolu’yu temsil eden birçok özellik taşıyor” diye konuştu.

Atıf Hoca’nın mezarının bulunup İskilip’e taşınmasında büyük gayret sarfeden Sılay, “Amacımız, herhangi bir kimseyle ve kurumla sürtüşmek, karşımıza almak ve didişmek değil, çok geç kalınmış bir hakkı teslim etmektir. Büyük âlim İskilipli Atıf Efendi, 72 milyon Türkiye halkına bir vebal ve kul hakkı bırakmıştır. Onu tekrar kendi memleketine, hemşerilerinin kucağına göndermek boynumuzun borcudur” diye konuştu.

Sezer: En kısa sürede yapacağız

Projeyi teslim alan İskilip Belediye Başkanı Numan Sezer ise, İskilipli Atıf Hoca’nın mezarının bulunup taşınmasında başta Mehmet Sılay olmak üzere emeği geçen herkese teşekkür ederek, “İskilipli Atıf Hoca’nın anıt mezarıyla ilgili bize de birçok talep var. Birçok kişi biz yapalım, biz de proje geliştirdik diye arıyor. Biz İskilipliler olarak, belediye olarak onu bağrımıza basıyoruz. En kısa süre içinde bu bize sunulan projelerin hepsini; mimarımız, inşaat mühendisimiz ve diğer ilgili birimlerimizle oturup inceleyeceğiz. Sonunda da bir karara varıp, birisini seçeceğiz. En yakın zamanda, bu işe noktayı koyacağız” diye konuştu. Başkan Sezer, İskilipli Atıf Hoca’nın mezarının ilçeye taşınmasından sonra her gün akşama kadar 20-25 telefon aldığını da ifade ederek, “Halkımızın müthiş ilgisi var. Ancak insanlarımız da hâlâ mezarın İskilip’e gelip gelmediğinden tereddüt ediyorlar. Ama biz hepsine gerekli açıklamaları yapıyoruz. Artık şurası kesin: Rahmetli memleketine gelmiştir” dedi.

Gülbaba Mezarlığı’dna

İskilipli Atıf Hocaefendi’nin (Koldan) idam edildiği günden beri kayıp olan veya gizlenen mezarı, eski Milletvekili Mehmet Sılay’ın da içinde bulunduğu kalabalık bir ekip tarafından yaklaşık 10 yıllık titiz bir araştırma ve inceleme sonucu bulunmuştu. Mezara, 1954′ten önce Mamak Mezarlığı olan ancak şimdi Şafaktepe Parkı olarak bilinen yerde hiçbir mezar taşı, işaret olmayan çimlerin altında ulaşılmıştı. İskilipli Atıf Hocaefendi’nin kemikleri; DNA testi yapıldıktan sonra, cenaze namazı kılınıp, Yasin-i Şerif’ler eşliğinde İskilip’teki Gülbaba Mezarlığı’na defnedilmişti.

Muhterem Müslümanlar!
Önümüzdeki Perşembeyi Cuma’ya bağlayan gece “Mevlid Kandili“, yani ay takvimine göre Sevgili Peygamberimizin dünyayı teşriflerinin yıl dönü¬müdür.
Hz. Muhammed (s.a.v), miladi 571 yılında Rebiulevvel aynın 12′nci gecesi Mekke’de dünyaya geldi. Güneş henüz ufku ay-dınlatmadan, âlemler onun nuru ile aydınlandı.

Resûl-i Ekrem (s.a.v.) Efendimiz peygamberlik öncesi hayatında kendisini tanıyan herkesin gü¬venini, saygı ve takdirini kazanmıştı. Bu yüzden Mekkeliler ona, daha çocukluk döneminden itibaren “Muhammedü’l-emin” diyorlar; en kıymetli eşyalarını ona emanet ediyorlardı.
Kâbe’nin onarımı sırasında, “Hacer-i esved”in yerine konulması ile ilgili olarak çıkan anlaş-mazlıkta Mekkeliler onun hakemliğine razı oldular. Çünkü haktan ve dürüstlükten ayrıldığı hiç görülmemişti.
Rasûlüllah (s.a.v.) Efendimiz, İslam’a da¬vete başladığı sırada Mekke, putperestliğin merkeziydi. Kâbe ve civarı putlarla doluydu. Râsûl-i Ekrem (s.a.v.) yetim olarak büyümüştü, malî bakımdan da güçlü değildi. Geleneklerine ve putperestliğe körü körüne bağlı olan ve maddî yönden de bunda çıkar gören Mekke halkı¬na karşı; Allah’tan başka yardımcısı yoktu. Bundan dolayı müşriklerin şiddetli tepki¬ ve baskılarına maruz kaldı. Fakat karşılaş¬tığı zorluklar, sıkıntı ve eziyetler onun azmini kıramadı.
Taş ve ağaçtan put yapıp tapan; kendi öz kızını diri diri toprağa gömen bir kit¬leden; şefkat, merhamet ve nezaket örneği bir toplum mey¬dana getirdi.

Muhterem Müminler
Sevgili Peygamberimiz, güler yüzlü, nazik, ince ve hassas ruhlu idi. Katı yürekli, sert ve kırıcı değildi. Kendisinden sert ve kaba hiçbir söz duyulmazdı. Nitekim Kur’an-ı Kerim’de: “Allah’ın rahmetinin bir eseri olarak sen onlara yumuşak davrandın. Eğer kaba ve katı kalpli olsaydın, şüphesiz etrafından dağılıp giderlerdi.” buyurulmuştur.
Mekke’nin fethedildiği gün, kendisine her türlü kötülüğü reva gören ve nihayet çok sevdiği Mek¬ke’den göçe mecbur edenlere şöyle demişti:
-”Bugün ayıbınızı yüzünüze vurmayacağım… Haydi gidiniz, hepiniz serbestsiniz…”

Aziz Cemaat
Bizler güzel ahlakı tamamlamak için gönderilen bir peygamberin üm¬metiyiz . Kur’an-ı Kerim’de onun hakkında: “Allah’ın Rasûlünde, sizin için en güzel örnek vardır.” “Peygamber size ne verdiyse onu alın, neyi de size yasak ettiyse ondan vazgeçin.” “Kim Peygambere itaat ederse, gerçekte Allah’a itaat etmiştir.” “Şüphesiz sen, büyük bir ahlâka sahipsin.” buyurulmaktadır.
O halde Sevgili Peygamberimiz’i iyi tanıyalım. O’nun hayatını, örnek yaşayışını, üstün ahlâkını, güzel öğütlerini öğrenelim ve öğretelim. Çocuklarımıza küçük yaş¬tan itibaren Peygamberimizi tanıtalım. Onların temiz kalp-lerine Allah ve Peygamber sevgisi yerleştirelim. Mevlid Kandili dolayısıyla, onlara Peygamberimizi tanıtan, sevi¬yelerine uygun kitaplar hediye edelim. Hayatımızın her alanında, onu kendimize örnek edinelim ve onun gösterdiği aydınlık yoldan ayrılmayalım.

Rabbim cümlemizi ona layık ümmet kılsın, ahirette de şefaatine nail olmayı nasip eylesin.

Yüce Yaratıcı’nın Kuran-ı Kerim’de “yüce bir ahlak üzere” olduğunu belirttiği ve tüm insanlara rahmet elçisi olarak gönderdiği, peygamberlik zincirinin son halkası olan Sevgili Peygamberimiz (sav)’in hicri takvime göre doğumu vesilesiyle kutlayageldiğimiz Mevlid Kandili’ni 25 Şubat Perşembe gününü Cuma’ya bağlayan gece idrak edeceğiz.

Kur’an-ı Kerim’de “Andolsun ki Rasûlullah’da sizin için, Allah’a ve ahiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokça zikredenler için mükemmel bir örnek vardır.” (Ahzâb, 33/21) buyrularak Sevgili Peygamberimizin hayatı bizlere yaşanabilir ‘en güzel örnek’ olarak takdim edilmiştir. Hz. Peygamberi örnek almak, ancak O’nun insanlığın huzur ve mutluluğu için yaptığı daveti hayatımıza yansıtmakla ve güzel ahlakını bir bilinç ve hayat tarzı olarak davranışlarımızın mihveri yapmakla mümkündür.

“Nitekim kendi aranızdan, size ayetlerimizi okuyan, sizi her türlü kötülükten arındıran, size Kitabı ve hikmeti öğreten, ayrıca bilmediklerinizi de öğreten bir peygamber gönderdik.” (Bakara, 2/151) ayet-i kerimesinin açıkça dile getirdiği gibi, ilahi hitabı bizlerle buluşturan Rahmet Elçisi (sav), aynı zamanda o kelamı bize açıklamış ve onun hayat veren mesajını bizzat yaşayarak bizlere aktarmıştır. Kur’an ve bütün ahlaki erdemleri şahsında toplayan Hz. Peygamber, tüm insanlığa bir kurtuluş ve diriliş çağrısı yapmıştır. İşte Mevlid Kandili ve diğer mübarek gün ve geceler, bu çağrıyı gönlümüzde, zihnimizde ve hayatımızda diri ve canlı tutmak adına fırsat günleridir.

Dünyanın sanal ve geçici meşgalelerinin ve sonu gelmez heveslerinin bütün hayatımızı ve geleceğimizi ipotek altına aldığı modern dönemde, Rabbimizin rahmet yüklü mesajı Kur’an-ı Kerim’i ve âlemlere rahmet olarak gönderdiği Peygamberimiz (sav)’in Sünnetini daha iyi anlamaya, bunun için de gönlümüzü Kur’an’a açmaya ve Sevgili Peygamberimiz(sav)’in örnek hayatını ve ahlakını rehber edinmeye ne kadar çok ihtiyacımız var. Çünkü Kur’an ve Sünnet, bizi sıradan bir canlı olmaktan kurtarıp aslımıza döndüren bir çağrı olarak, bize kendimizi, Rabbimizi ve varoluşun sırrını tanıtan bir hakikat bilgisi olarak 14 asırdır bizleri korumuş, dünya hayatının engebeli yolculuğunda dimdik ayakta durmamızı ve dosdoğru yol üzere yürümemizi sağlamıştır. Öyleyse Mevlid Kandili’nde Kur’an’la ve Peygamberimiz(sav)’in Sünneti ile buluşalım, onları evimize misafir edelim, Peygamber Efendimizi daha yakından tanıyalım, çocuklarımızı O’nun sevgisi ile yetiştirelim, Kur’an-ı okuma ve anlamayı ibadet, yaşamayı hayatımızın gayesi edinelim.

Bu duygu ve temennilerle, Sevgili Peygamberimizin dünyayı şereflendirmesinin yıldönümü olan Mevlid kandilinin bütün insanlığa rahmet ve huzur getirmesini, O’nu ve insanlığa getirdiği en büyük hediye olan Kur’an’ı yakından tanımamıza ve çağrısı etrafında birleşmemize vesile olmasını Yüce Mevlâ’dan niyaz eder, vatandaşlarımızın, soydaşlarımızın ve bütün İslam âleminin Mevlid Kandilini tebrik ederim.

Prof. Dr. Ali BARDAKOĞLU
Diyanet İşleri Başkanı

Muhammed aleyhisselâmın nuru, Âdem aleyhisselâmdan itibaren temiz babalardan ve temiz analardan geçerek gelmiştir. Kur’ân-ı Kerimde Şuara suresi 219. ayetinde Yüce Allah şöyle buyurur: “Sen, yani senin nurun, hep secde edenlerden dolaştırılıp, sana ulaşmıştır.”

Peygamber efendimiz Hz. Muhammed’ in (sav) dünyaya geldiği gece, müthiş alametler kendini göstermiştir.

O gece bir yıldız doğdu ve bunu gören Yahudi bilginleri Peygamber efendimizin doğduğunu anladılar. Eshâb-ı kiramdan Hassan bin Sabit şöyle anlatır: “Ben sekiz yaşındaydım. Bir sabah vakti Yahûdînin biri, hey Yahudiler! diye çığlık atarak koşuyordu. Yahudiler ne var, ne oluyor diyerek yanına toplanınca şöyle söyledi: “Haberiniz olsun Ahmed’in yıldızı bu gece doğdu! Ahmed bu gece dünyaya geldi” dedi.

Yine O büyük gecede Medâyin şehrindeki İran Kisrâsının sarayının on dört kulesi (burcu) yıkıldı. O gece gürültüyle ve dehşetle uyanan Kisrâ ve halkı yine kendilerinden bazı ileri gelenlerin gördükleri korkunç rüyaları tabir ettirdiklerinde bunun büyük bir şeye alâmet olduğunu anladılar.

Hz. Muhammed (sav) efendimiz doğduğu gece Kâbe’ deki putlar yüz üstü yere yıkıldı. Urvetübni Zübeyr rivâyet eder: “Kureyşten bir cemâatin bir putu vardı. Yılda bir defâ onu tavâf ederler, develer kesip şarap içerlerdi. Yine öyle bir günde putun yanına vardıklarında onu yüzüstü yere yıkılmış buldular. Kaldırdılar, yine kapandı ve bu durum üç kez tekrarlandı. Bunun üzerine etrafına iyice destek verip diktikleri sırada şöyle bir ses işitildi: “Bir kimse doğdu yeryüzünde her yer harekete geldi. Ne kadar put varsa hepsi yıkıldı. Kralların korkudan kalpleri titredi.” Bu hâdise tam Hz. Muhammed (sav) efendimiz doğduğu geceye rastlıyordu.

Yine o gece Mecusîlerin yani ateşe tapanların bin yıldan beri yanmakta olan kocaman ateş yığınları anîden söndü. Ateşin söndüğü tarihî not ettiler. Kisrânın sarayından burçların yıkıldığı geceye isabet ediyordu.

O zaman insanların mukaddes saydıkları Sâve Gölü de yine o gece bir anda suyu çekilip, kuruyuverdi.

Şam tarafında bin yıldan beri suyu akmayan ve kurumuş olan Semave Nehrinin vadisi de, o gece su ile dolup taşarak akmaya başladı.

Hz. Muhammed (sav) efendimizin doğduğu gece ve daha sonra o zamana kadar görülmemiş bu alametlerden başka pek çok hâdise gerçekleşmiştir. Bunların hepsi son Peygamber Hz. Muhammed (sav) efendimizin dünyaya teşrif ettiğine işaret olmuştur.

İskilipli Atıf Hoca, Ankara İstiklal Mahkemesi kararıyla 4 Şubat 1926′da güneş ışıkları kendini gösterirken idam edildi. Ne cenazesi yıkandı ne de cenaze namazı kılındı. Hava karardıktan sonra Mamak Mezarlığı’nın ‘kimsesizler’ bölümüne defnedildi. Mezarı bugüne kadar bulunamadı. Nazım Hikmet, Seyit Rıza gibi birçok isme ‘iade-i itibar’ gündeme gelse de Atıf Hoca konusunda bir adım atılmadı.

Bu mezarlık 1954′te Gülveren ile Çinçin arasındaki asri mezarlığa taşındı. Atıf Hoca’nın kabri, korkudan dolayı sahip çıkan olmadığı için olduğu yerde kaldı. Mezarlık, Şafaktepe Parkı’na dönüşürken, Atıf Hoca’nın mezarı taşınmayan diğer mezarlar gibi kayboldu. Ancak mezarın yerini bilen bir isim vardı. Mahkemede zabıt kâtipliği yapan kişi, idamda ve definde de görev almıştı. Bu sebeple mezarın yerini, defnedilenin kim olduğunu biliyordu. Ve suçsuz olduğuna inanıyordu. Bu zabıt kâtibi, Atıf Hoca’yı sık sık ziyaret edip dua etmeyi ihmal etmedi. Vefatından önce Atıf Hoca’nın mezarının yerini oğluna da göstererek “Oğlum, bak şurada büyük bir âlim yatıyor. Atıf Hoca haksız yere idam edildi. Onun ruhuna Yasin, Fatiha oku.” vasiyetinde bulundu. Vasiyeti alan genç, ömrü boyunca hep mezarı ziyaret etti; parka dönüştükten sonra da kabir ziyaretini unutmadı.

KEMİKLERİ 6 AY BAGAJDA TAŞIDI

Bu definden yaklaşık 74 yıl sonra, Ankara’da yaşayan Hatay eski milletvekili Mehmet Sılay’ın başını çektiği 15 kişilik ekip, 2000 yılında Atıf Hoca’nın mezarını bulmak için harekete geçti. Birkaç yıl önce de mezarın yerini bilen tek kişiye ulaştı. Sılay, zabıt kâtibinin ve oğlunun ismini şu anda açıklamak istemiyor, vakti geldiğinde açıklayacaklarını anlatıyor.

Atıf Hoca’nın mezarını ortaya çıkarmak için yola çıkan bu ekibe, saçlarına ak düşen bu kişi tarafından mezarın yeri gösterildi. 2 yıl önce, yağmurlu bir günde Şafaktepe Parkı’ndaki mezar gizlice açıldı; toprağın içine su dolmasına rağmen kemikler ortaya çıkmaya başladı.

Sılay, bu kemiklerden bir numuneyi 6 ay kadar arabasının bagajında taşır; maksadı kemiklerin İskilipli Hoca’ya ait olup olmadığını kesin olarak tespit etmektir. Hoca’nın Çorum’un İskilip ilçesi Toyhane köyünde yaşayan yeğenlerinden (Mehmet, Satı, Hamza, Süleyman İmal) saç, kan ve tırnak örnekleri alır. Ardından toprağın altından çıkan kemikler ile Atıf Hoca’nın yeğenlerinden aldığı örneklerin karşılaştırılması için bir Adli Tıp Kurumu’na müracaat eder. Hatay’da başhekimlik geçmişi de olan Sılay, ikili ilişkilerle bu testi tamamlar. Üç doktorun vardığı sonuç, kemiklerin yüzde yüz Atıf Hoca’ya ait olduğunu gösterir.

İskilipli Atıf Hoca’nın, çimlerin altından çıkarılan kabrinde önce kafatası bulundu; ardından vücuda ait uzun kemiklere rastlandı. İki köprücük kemiğinin bulunmasına karşın el ve ayak parmakları toprağın altından çıkmadı. Kemiklerin Atıf Hoca’ya ait olduğu kesinlik kazanınca yaklaşık 81 yıl sonra cenaze namazı kılındı. Atıf Hoca babasının, eşinin ve kızının bulunduğu Toyhane köyü mezarlığına değil, İskilip ilçe mezarlığına defnedildi. Onu bulmamız çok zor oldu.” diyen Mehmet Sılay’ın içinde olduğu 15 kişilik ekip, Atıf Hoca’nın iki aylık idam sürecine ilişkin her detayı inceledi. Bir ay kadar Ulucanlar Cezaevi’nde kalan İskilipli Hoca’nın kayıtlarına ulaşılmaya çalışıldıysa da bu cezaevinin iki defa yangın geçirmesinden dolayı hiçbir şey elde edilemedi. Sılay, İskilipli Atıf Hoca’nın mezar yerine ilişkin şunları söylüyor: “Birisi, ‘bir türbenin arkasında’ dedi. Bir başkası ‘Sırtını Dikimevi’ne ver, bir kilometre git’ diye başladı. Ama nerede? Kimse bilmiyor. Normalde hükûmet komiseriyle açılır, mahkemeye gider, onay verilir. Biz bunların hepsini by-pass ettik.”Peki, kimdi Atıf Hoca, neden idam edilmişti? 1876’da İskilip’te dünyaya gelen Atıf, 6 aylıkken öksüz kalır. O dönemde ilim ve kültür merkezi kabul edilen İskilip’te eğitimini tamamlayıp İstanbul’un yolunu tutar. 29 yaşında Fatih Camii’nde ders vermeye başlar, 42 yaşında da Medreseler Umum Müdürlüğü’ne atanır. Atıf Hoca’yı idama götüren kitap ise Batı taklitçiliği şapkayı eleştiren ‘Frenk Mukallitliği’ adını taşımaktadır. Oysa kitap dönemin Kültür Bakanlığı’ndan izinli çıkmıştır. 1924’te Kader Matbaası’nda basılan 32 sayfalık bu risaleden 1,5 yıl sonra Şapka İnkılabı gerçekleşir. İskilipli Atıf, şapka kanunu çıkmadan önce yazdığı kitaptan dolayı 9 Aralık 1925’te İstanbul Laleli Fethibey Mahallesi’ndeki evinde tutuklanır. 7 yaşındaki kızı Ayşe Melahat, “Baba nereye gidiyorsun?” der arkasından, o ise “Kızım geleceğim.” diyerek evden ayrılır.Gemi ambarında tutuklu olarak Giresun’daki İstiklal Mahkemesi’ne gönderilir. Şapkaya ilişkin yargılandığı bu mahkemeden beraat eder. Ancak Atıf Hoca, beraat etmesine rağmen elleri kelepçeli aynı geminin ambarında İstanbul’a döner. Bu defa ibre Ankara İstiklal Mahkemesi’ne çevrilir, 1926’nın ocak ayı başında tutuklu olarak trenle Ankara’ya gönderilir. Ulucanlar Cezaevi’dir bu defa durak.MAHKEMEDEKİ ÜÇ ALİ!Atıf Hoca’nın aslında kalemi kırılmıştır; ancak o, beraat edeceğine inanmaktadır, çok iyi bir savunma yazmıştır. Fakat kararın verileceği günden önce bir rüya görür. Rüyada Peygamberimiz Hz. Muhammed (sas), “Atıf niye bize kavuşmayı geciktiriyorsun?” der. Bunun üzerine savunmayı yırtıp atar. Mahkeme üyelerinin karşısına çıktığında savunma bile yapmaz, “Sizin adaletinize güveniyorum.” der sadece. Mahkemenin başkanlığını gazeteci-yazar Altemur Kılıç’ın babası Kılıç Ali ile Kel Ali lakaplı Ali Çetinkaya üstlenmiştir. Savcı ise Yalçın Küçük’ün amcası Necip Ali’dir. Bu üç isim arasında tek hukukçu, sonuncusudur.Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, 3 Şubat 1926 tarihli nüshasında mahkemeye ilişkin şunu yazmıştır: “Müdde-i umumi (savcı) zanlıların mahkûmiyetini istedi.” Savcı Necip Ali, Atıf Hoca’nın üç yıl ceza almasını talep eder. Mahkeme üyelerinin normalde bu karara uyması ya da daha az bir ceza vermesi gerekirken bir gün sonra idam çıkar. İdamın gerçekleştiği gün (4 Şubat) çıkan Hâkimiyeti Milliye gazetesinde, “İskilipli Atıf Hoca ve müftü-i sabık Ali Rıza idam edildi.” denmektedir. İdamlar olmadan önce basılan gazete, Mehmet Sılay’a göre bu kararın önceden verildiğini gösteren delillerden biriydi: “Üç oturumdan ibaret bir dava sonunda idam ediliyor. Bir kitabı var, şapka kanunu çıkmadan 18 ay evvel yazılmış. Evrensel hukuk normudur; kanunlar, çıktığı andan itibaren işler. Ama Atıf Hoca için böyle olmuyor. Ne adam öldürmüş ne insan yaralamış ne de adi suçlardan birini işlemiş. Yüzde yüz masum. Bu bir adli cinayettir.”İhtilâl Mahkemesi, adını İstiklâl Mahkemesi olarak değiştirmesinden sonra 1920-1927 yılları arasında 54 bin kişiyi yargıladı. Bu mahkemelerde 1054 kişi idam, 43 bin kişi sürgün edildi. Atıf Hoca’nın idamından sonra ihtişamlı günlerinden uzaklaşan, yatırım alamayan, 40 civarında okulu olmasına rağmen tamamı kapanan İskilip, geçmişiyle de barışma yolunda ilerliyor. İnsanlar geçmişte Atıf Hoca’dan çekinerek bahsederken, şimdi ilçenin mezarlığı uğrak yeri hâline gelmiş. Belediye Atıf Hoca’nın kabrini anıt mezar şeklinde yapmayı planlıyor.Atıf Hoca’nın idamının ardından eşi Zahide Hanım ve kızı Ayşe Melahat kimsesiz kalır. Hoca’nın yeğeni Bahattin İmal’ın anlattığına göre aile, İstanbul’da bir Yahudi topluluğun saldırısına maruz kalır. Bunun üzerine İskilip’in Soyhane köyüne taşınır. Annesinin vefatından sonra Hakkı Bey adındaki bir dalgıçla evlenen Ayşe Melahat, eşinin kısa süre sonra vefat etmesiyle akli melekelerini kaybeder. 1988’de Bahattin İmal’ın İskilip’teki evine taşınır. Özel bir oda yaptırır, yemeğini kendi yaptığını anlatan İmal, “Çok yardım teklif edildi; ama hiçbirini kabul etmedi. Ev içinde bile çok nadir görüşürdük.” diyor. 1995 yılında hayata veda eden Ayşe Melahat’ın çocuğu yok. Semih adında üvey evladının olduğu belirtiliyor; ancak nerede yaşadığı bilinmiyor.Bahattin İmal, İskilipli Atıf Efendi’nin idamından sonra ailenin zarar görmemek için sürekli devletten uzak durduğunu anlatıyor. “Ailenin izi kaybedilmiş.” diyen İmal, “Nüfus kütüğünde bir memur ‘biz sıkıntı çekmeyelim’ düşüncesiyle kayıtları değiştirmiş. Bu soyadı kanunu çıktığı yıllarda olmuş. Bütün köy (Soyhane) kütüğü değiştirilmiş.” diyor. Atıf Hoca’yı kimse sahiplenmemiş. Hatta Bahattin İmal’in anlattığına göre 1954’te Ankara’da mezarlığın yeri değiştirileceği esnada ‘gelip mezarınızı alın’ diye bilgi göndermişler ancak korkudan dolayı kimse gelip mezarı sahiplenmemiş. 

 Genelkurmay’a göre Atıf Hoca sakıncalı 

“İskilip korkusu birilerinde var. Hep lider adam yetiştirmiştir.” diyen şehrin eski belediye başkanlarından Mehmet Lokum, 1990’larda İskilipli âlimlerin büstlerinin bir parka dikilmesi için bir dosya hazırlar. Ankara’nın yolunu tutarak Genelkurmay Başkanlığı’ndaki hemşehrisi Albay Hidayet Vahaboğlu’nu bulur. Listedeki âlimlerin sakıncası olup olmadığını kontrol ettirecektir. Vahapoğlu, Mehmet Lokum’u bu konunun uzmanı bir binbaşıya yönlendirir. Ebussuud Efendi ve diğer şeyhülislam Sunullah Efendi’nin de içinde olduğu listedekilere onay çıkar. Mehmet Lokum, “Bir şey sormak istiyorum.” diyerek “Atıf Hoca’nın da heykelini ekleyebilir miyiz?” diye sorar. Cevap nettir: “Kesinlikle olmaz.”

1992 yilinda İskilip’e gelerek Atıf Hoca’yı anlatan  ”kelebekler sonsuza uçar” filmini çeken yönetmen Mesut Uçakan ogün yaşadıklarını İskilip’in Sesi’ne anlattı. Filmin başrol oyunculuğu Yılmaz Zafer’den önce bugün izlenme rekorları kıran bir tv dizisinde oynayan hangi oyuncuya teklif edildi ve o kabul etmedi.

Atıf Hoca’nın yazdığı risale bahane edilerek asıldığını ve adil yargılanmadığını ifade eden Mesut Uçakan “Potansiyel güç oluşturan kişilerin yok edilmesine yönelik bir idamdı.  İstiklal mahkemelerinin ve idamın hukuki yönü yoktu. Atıf Hoca nedeniyle İskilip bilinçli olarak geri bırakılmıştır, yatırım yapılmamıştır” dedi. Mesut Uçakan, 1992 yılında çektiği Atıf Hoca’yı anlatan “Kelebekler Sonsuz Uçar” filmini daha önce yapmak istediğini ancak endişe ettiğini, Turgut Özal döneminden cesaretle filmi çekebildiğini aktardı. Bazı sahnelerini İskilip’te çeken Mesut Uçakan, Haluk Kurdoğlu’nun Atıf Hoca’yı canlandırdığı filmde avukat rolünü Yılmaz Zafer’den önce Halil Ergün’e teklif ettiğini ancak senaryoyu okuyan Halil Ergün’ün fazla cesaretli bulduğu için oynamayı kabul etmediğini söyledi.